LLVM Tabanlı, AOT-Derlenen Programlama Dili

LLVM tabanlı, AOT-derlenen programlama dili

Her şeyi kurgereksiz kod olmadan

Python kadar kolay, C kadar hızlı. Statik tipli, AOT-derlenen bir dil — HTTP, JSON, SQLite, bir ORM, OpenAPI ve C FFI doğrudan runtime’a gömülü. npm install yok, pip yok, bağımlılık yok.

Başlarken Playground’u aç GitHub

~36kistek/sn · Tulpar pool

C sınıfıtam sayı çekirdekleri · AOT

0dış bağımlılık

Web API CLI Aracı Veri

api.tpr

içe_aktar "wings";
içe_aktar "orm";

orm_open("app.db");
define_model("users", {
  "name": "TEXT", "age": "INTEGER"
});

fonk kullanicilari_listele(req) {
  döndür ok(orm_all("users"));
}

get("/users", "kullanicilari_listele");
serve(8080);  // + Swagger UI, /openapi.json

$ tulpar build api.tpr çalışıyor

sayac.tpr

// Tüm .tpr dosyalarındaki satırları say
değişken toplam = 0;
değişken dosyalar = list_dir(".");

için (str d içinde dosyalar) {
  eğer (endsWith(d, ".tpr")) {
      str icerik = read_file(d);
      değişken satirlar = split(icerik, "\n");
      tamsayi n = length(satirlar);
      print(d + ": " + toString(n));
      toplam = toplam + n;
  }
}

print("Toplam: " + toString(toplam));

$ tulpar build sayac.tpr çalışıyor

istatistik.tpr

// Bir veri setinden istatistik hesapla
fonk ortalama(array veri) {
  ondalik toplam = 0.0;
  için (değişken x içinde veri) {
      toplam = toplam + toFloat(x);
  }
  döndür toplam / toFloat(length(veri));
}

değişken notlar = [85, 92, 78, 96, 88, 73, 91];
ondalik ort = ortalama(notlar);
print("Ortalama: " + toString(ort));
print("En yüksek: " + toString(max(notlar)));
print("En düşük:  " + toString(min(notlar)));

$ tulpar build istatistik.tpr çalışıyor

Kaputun altında

Tek komut, tek native binary

tulpar build tüm hattı önceden (AOT) çalıştırır. Dağıttığın şey bağımsız, native bir çalıştırılabilir dosya — VM yok, yorumlayıcı yok.

1. api.tpr

   Kaynak

   İngilizce ya da Türkçe anahtar kelimeler — aynı derleyici.

2. lexer → parser

   Ayrıştırma

   Kaynak AST'ye dönüşür. Sözdizimi hataları burada, senin dilinde durur.

3. LLVM 18 IR

   Kod üretimi

   AST, LLVM IR'a indirgenir.

4. clang + runtime

   Bağlama

   Tulpar runtime ile bağlanır: HTTP, JSON, SQLite ve fazlası.

5. ./api

   Native binary

   Bağımsız bir çalıştırılabilir dosya. VM yok, yorumlayıcı yok.

Tekrar oynat

Benchmark

Önemli yerde hızlı

GET / → JSON {“hello”:“world”} throughput’u, keep-alive, native yük aracı, tek 14-vCPU kutu. Her runtime kendi önerilen tek-process yapılandırmasında.

Tulparpool · 14c

~36k istek/sn

Go net/http14c

~30k istek/sn

Node.js http1c

~8.7k istek/sn

FastAPIuvicorn · 1w

~3.5k istek/sn

Üstelik latency düşük kalıyor: p50 0.32 ms (Tulpar) vs 3.3 ms (FastAPI). CPU’da Tulpar fib’de C’yi 2,7× geçiyor (gcc -O3 -march=native -flto’ya karşı), sieve ve intloop’ta başa baş; arrayiter ve strcat’i eşit bayrak ve eşit araçla C alıyor. Tüm tablo, bayrak matrisi ve geri çekilen iddialar

Neden Tulpar?

Hepsi bir arada vs. parça parça kurulum

Başka yerde dört paket gerektiren şey, Tulpar’da tek binary ile gelir.

	TulparLang	Go	Python (FastAPI)	Node.js
HTTP sunucusu	Gömülü	Gömülü	pip install	Minimal
ORM / veritabanı	Gömülü	go get gorm	pip install	npm install
OpenAPI / Swagger	Otomatik	Harici araç	Eklenti	npm install
Dağıtım	Tek binary	Tek binary	Container gerekli	Container gerekli
Bellek modeli	Arena (GC yok)	GC (stop-the-world)	GC + refcount	GC (V8)
Throughput	~36k istek/sn	~30k istek/sn	~3.5k istek/sn	~8.7k istek/sn
C interop (FFI)	Native	cgo	ctypes / cffi	node-ffi

Özellikler

İhtiyacın olan her şey zaten kutuda

İlk günden API

import “wings”, bir route kaydet, serve(8080) — bitti. Bunların hepsi beraberinde gelir:

• OpenAPI 3.0
• Swagger UI
• Şema doğrulama → 422
• Bağımlılık enjeksiyonu
• Yapılandırılmış log
• Keep-alive
• /healthz
• /metrics · JSON + Prometheus

C sınıfı performans

LLVM 18 ile bağımsız yerel binary’ye AOT-derlenir. Üretimde VM yükü yok.

SQLite + ORM

Gömülü SQLite ve Active-Record ORM — bağlanacak sürücü yok.

GC duraksaması yok

Çöp toplayıcı yok, dolayısıyla stop-the-world duraksaması da yok. Bellek arenalardan geliyor; hangi yolda ne kadarının geri alındığı şu an ölçülüyor — bellek notlarına bakın.

C FFI

Herhangi bir C kütüphanesini doğrudan çağır. Sıfır sarmalayıcı yükü ile native interop.

Editör araçları

Gömülü LSP, tulpar fmt ve bir VS Code eklentisi.

Paket yöneticisi

tulpar pkg, tulpar.toml manifesti ve kilit dosyası.

UTF-8, Türkçe + İngilizce

Tam Türkçe anahtar kelime desteği (fonk, eğer, döndür) ve iki dilli derleyici tanıları.

Kendi dilinde kod yaz

İngilizce ve Türkçe — aynı derleyici, aynı binary

Her anahtar kelimenin Türkçe karşılığı var. Serbestçe karıştır veya tamamen tek dilde yaz. Derleyici tanıları yerel ayarını takip eder. Bir anahtar kelimenin üzerine gel, karşılığı yansın.

EN greet.tpr English syntax

import "wings";

func greet(req) {
  var name = req.json["name"];
  if (name == "") { return bad_request("Name required"); }
  return ok("Hello, " + name + "!");
}

post("/greet", "greet");
serve(8080);

TR selamla.tpr Türkçe sözdizimi

içe_aktar "wings";

fonk selamla(req) {
  değişken isim = req.json["name"];
  eğer (isim == "") { döndür bad_request("İsim gerekli"); }
  döndür ok("Merhaba, " + isim + "!");
}

post("/selamla", "selamla");
serve(8080);

Canlı playground

Doğrudan tarayıcında dene

Kurulum yok, ayar yok. Kodu düzenle ve Çalıştır’a bas — sayfa içinde çalışır.

merhaba.tpr — özyineleme + ternary operatörü

Çalıştır

// Klasik özyineleme, tek satır dallar: cond ? a : b func fib(int n) { return n < 2 ? n : fib(n - 1) + fib(n - 2); } for (int i = 0; i < 12; i++) { print("fib(" + toString(i) + ") = " + toString(fib(i))); }

Sıfırdan bir REST API’ye

Tek dosyada kalıcı bir CRUD servisi

Model, route’lar ve sunucu tek bir .tpr dosyasında — /healthz, /metrics, /openapi.json ve bir Swagger UI ile bedava açılır.

import "wings";
import "orm";

orm_open("app.db");
define_model("users", {
    "id":   "INTEGER PRIMARY KEY AUTOINCREMENT",
    "name": "TEXT NOT NULL",
    "age":  "INTEGER"
});

func list_users(req)  { return ok(orm_all("users")); }

func create_user(req) {
    int id = orm_create("users", req.json);
    return created(orm_find("users", id));
}

get("/users",  "list_users");
post("/users", "create_user");
body_schema({"name": "str", "age?": "int"});   // geçersiz gövde → otomatik 422

serve(8080);

serve(8080) sonrası route’lar

• GET/userslist_users
• POST/usersdoğrulanır, hatalı gövdede 422
• GET/healthzyerleşik
• GET/metricsJSON + Prometheus
• GET/openapi.jsonotomatik üretilir
• UISwagger UIotomatik üretilir

Rehberli halini mi istersin? Wings Öğreticisi üç tam uygulamayı adım adım kurar — REST, token auth ve SQLite destekli bir API.

Tek komutla hazır

Araç zincirini kur, ilk programını derleyip çalıştır. macOS, Linux ve Windows.

$curl -fsSL https://tulparlang.dev/install.sh | bashKopyala

Başlarken Kurulum Dil rehberi